Lage/matige consumptie van alcohol verlaagt het risico op hart- en vaatziekten.
Ook bij mensen met overgewicht!

Maandag, 10 december 2012.

Achtergrond 1. Het nieuws: Vandaag meldden de media dat alcohol toch niet zo gezond zou zijn voor het hart [1]. De effecten van alcohol zouden niet zijn bewezen voor mensen met overgewicht. Het gezonde effect van alcohol zou 40 jaar geleden zijn aangetoond in "een onderzoek" bij slanke mensen. En sindsdien is de wereldbevolking zwaarder geworden. Obesitasexpert Tim Lobstein stelt dat "het kleine positieve effect van alcohol op het hart wordt overschaduwd door het verhoogde risico op chronische ziekten". Op basis van deze gegevens concludeert hij dat alcohol nooit veilig kan zijn.

Achtergrond 2. Het Voedingscentrum: Dit adviesorgaan stelt dat matige consumptie van alcohol het risico op hart- en vaatziekten laat dalen. Maar waarschuwt ook dat alcohol het risico hierop kan verhogen (waarschijnlijk bij hoge consumptie) [2]. Ik citeer:
"Ziektes: door alcohol neemt het risico op een verhoogde bloeddruk toe, en als gevolg daarvan een hoger risico op hart- en vaatziekten".
Zoals helaas gebruikelijk is, ontbreken hier verwijzingen naar wetenschappelijke bronnen die de mening moeten onderbouwen.

Wetenschappelijk onderzoek 1. Effect alcohol op coronaire hartziekten bij mensen met een hoge BMI.
De mening van Tim Lobstein (in achtergrond 1) is gebaseerd op een onderzoek dat hij zelf heeft gepubliceerd [3]. In dit onderzoek is gekeken naar het effect van alcohol op het risico op overlijden aan coronaire hartziekten. De onderzoeksgroep bestaat uit 2.603 deelnemers die gedurende 50 jaar zijn gevolgd.
Op basis van zijn resultaten concludeert dhr. Lobstein dat matige consumptie van alcohol het risico laat dalen bij personen met een lage BMI, terwijl het effect veel zwakker is bij mensen met een hogere BMI. Tevens concludeert hij dat consumptie van meer dan 3 glazen per week geen gezondheidswinst laat zien bij personen met een hogere BMI.

Gelukkig heeft dhr. Lobstein zijn resultaten ook grafisch weergegeven, zodat we kunnen kijken waar hij zijn conclusies op baseert. De resultaten zijn te zien in figuur 1.

Helaas is niet af te leiden uit de figuur wat het verschil is tussen de 2 ononderbroken lijnen. Wel is duidelijk dat de stippellijn verwijst naar mensen met overgewicht (> 27,5). Onderaan de grafiek staat de alcohol inname per week. 10 mg staat gelijk aan 1 glas. We zien het volgende:
1) Het effect op hartziekten is vergelijkbaar bij mensen met een BMI < 25 en mensen met een BMI > 27,5 tot 70 ml alcohol (7 glazen) per week.
2) Deelnemers met een BMI > 27,5 hadden een verlaagd risico op hartziekten. In ieder geval tot consumptie van 70 ml alcohol (7 glazen) per week.

Beide conclusies van dhr. Lobstein over zijn eigen onderzoek zijn dus volledig onjuist!
Iedereen die naar de grafiek kijkt, kan met eigen ogen zien dat alle lijntjes in de grafiek een vergelijkbaar verlaagd risico laten zien tot een inname van 70 ml alcohol per week. Maar de wetenschapper concludeert ook dat mensen die meer dan 3 glazen per week dronken geen gezondheidswinst konden verwachten. waar is dit dan op gebaseerd?
volgens zijn eigen aannames, bevat 1 glas maar liefst 30 ml alcohol. Hierbij heeft hij het over een enorm glas wijn of een pint lager! Dat slaat nergens op: een glas bevat gemiddeld genomen 10 ml alcohol [4] (soms wordt uitgegaan van 12,5 ml/glas).

Wetenschappelijk onderzoek 2. Effect alcohol op het risico op hart- en vaatziekten.
Een groep wetenschappers zocht in de literatuur naar bestaand onderzoek over het effect van alcohol op het risico op hart- en vaatziekten [5]. Ze vonden 84 artikelen die gepubliceerd zijn tussen 1950 en 2009. De gevonden effecten zal ik in het kort beschrijven.
21 onderzoeken beschreven het effect van alcohol gebruik op het overlijden aan hart- en vaatziekten. Aan deze onderzoeken deden bijna 1,2 miljoen vrijwilligers mee. De resultaten staan in het figuur aan de rechterkant. De ononderbroken verticale lijn (boven de 1.00) duidt op geen effect. Vierkantjes die hier links van staan, duiden op een verlaagd risico in het betreffende onderzoek. Vierkantjes die rechts van deze lijn staan, duiden op een verhoogd risico.
In slechts 1 onderzoek was het risico niet-significant minimaal verhoogd. In de 20 andere onderzoeken daalde het risico. 15x was dit effect significant (de horizontale lijn door het vierkantje heeft geen contact met de ononderbroken verticale lijn). Dat is een behoorlijk consistent effect.

In tabel 2 staan alle onderzochte effecten. Wat opvalt, is dat ex-drinkers een sterk verhoogd risico op overlijden aan hart- en vaatziekten hadden (+ 48% risico).
Daaronder staat het risico op hart- en vaatziekten beschreven, afhankelijk van de geconsumeerde hoeveelheid alcohol per dag. Deze onderzoekers gaan er van uit dat 1 glas 12,5 ml alcohol bevat. Alcohol lijkt de sterkste beschermende werking te bieden indien er minder dan 30 g per dag van wordt gebruikt (tot 2,5 glas). Wat opvalt is dat het risico al daalt bij gebruik van 1 glas per week. Deelnemers die 1 glas per dag of minder dronken, hadden ook een significant verlaagd risico op een beroerte. Deelnemers die meer dan 5 glazen per dag dronken hadden een significant verhoogd risico op een beroerte.

Feitelijke onwaarheden en verkeerde interpretaties:

  • Dhr. Lobstein stelt dat 40 jaar geleden zou zijn aangetoond dat alcohol het risico op hart- en vaatziekten laat dalen bij "slanke" mensen. Dit is 2x onjuist: De wetenschappelijke literatuur laat een consistent beschermend effect zien, onafhankelijk van de tijd. En er is geen onderscheid gemaakt tussen slanke en dikke mensen. Iedere uitspraak daarover, is dan ook ongefundeerd.
  • Dhr. Lobstein heeft het over een "klein" positief effect van alcohol. Maar een 25% verlaagd risico is behoorlijk sterk. Een dergelijk sterk effect is alleen geëvenaard door consumptie van noten en volkoren graanproducten. Zelfs groenten en fruit hebben niet zo'n sterk effect.
  • Figuur 1 laat zien dat alcohol het risico op overlijden aan coronaire hartziekten niet liet dalen bij consumptie van > 120 ml per week (> 17 ml/dag). Ongeacht de BMI van de deelnemers. Dit was in 1 enkele onderzoeksgroep waaraan slechts 2.603 vrijwilligers deelnamen. Tabel 2 laat zien dat alcohol het risico op overlijden aan coronaire hartziekten laat dalen bij bijna alle consumptie hoeveelheden (> 2,5 g/dag). En dit is aangetoond in 31 onderzoeksgroepen waaraan meer dan 1,9 miljoen vrijwilligers deelnamen.
  • Het Voedingscentrum stelt dat alcohol het risico op hart- en vaatziekten kan laten stijgen. Dat is onjuist. Tabel 2 laat zien dat zelfs mensen die > 60 ml per dag gebruikten (meer dan 5 glazen per dag) geen verhoogd risico op hart- en vaatziekten hadden. Bij zeer hoge consumptie stijgt het risico op een beroerte, maar daalt het risico op overlijden aan coronaire hartziekten.







Conclusies: Laag/matig alcohol gebruik laat het risico op overlijden aan hart- en vaatziekten dalen met 25%. Bijna iedere studie laat zien dat alcohol dit risico verlaagt. Een sterk beschermend effect is al gevonden bij consumptie van 1 glas per week tot 2 glazen per dag. De aanname van het Voedingscentrum dat hoge consumptie van alcohol (> 5 glazen per dag) het risico op hart- en vaatziekten verhoogt, is niet wetenschappelijk onderbouwd.
Matige consumptie van alcohol zou het risico op overlijden aan coronaire hartziekten niet verlagen bij personen met overgewicht. Maar het onderzoek waaruit dit zou moeten blijken, laat zien dat dit ook geldt voor personen zonder overgewicht. En de onderzoeksgroep bestond uit slechts 2.603 deelnemers.
Een analyse van 31 onderzoeken met meer dan 1,9 miljoen deelnemers laat zien dat matig/hoge consumptie van alcohol het risico op overlijden aan coronaire hartziekten wel verlaagt. Het resultaat uit één enkel klein onderzoekje wijkt dus behoorlijk af van het resultaat van andere studies. Toch vonden de wetenschappers die het kleine onderzoekje uitvoerden het nodig om met hun resultaten naar de pers te stappen. En op basis van het "overtuigende" bewijs te adviseren dat alcohol misschien toch niet zo goed is voor het hart. De resultaten waren niet indrukwekkend, dus werden deze maar "aangepast". De conclusies hoeven immers niet gebaseerd te zijn op de gevonden resultaten, aldus de wetenschappers. En journalisten lezen de onderzoeken waarover ze publiceren vaak toch niet..........................



|Referenties:
[1] Nu.nl. Alcohol toch niet zo gezond voor het hart. 10 december 2012. Link.
[2] Voedingscentrum.nl. Alcohol. Geraadpleegd op 10 december 2012. Link.
[3] Lobstein T. Alcohol: No cardio-protective benefit for overweight adults? DOI: 10.1111/j.1753-6405.2012.00958.x. Link.
[4] Wikipedia. Standaardglas. Geraadpleegd op 10 december 2012. Link.
[5] Ronksley PE. Association of alcohol consumption with selected cardiovascular disease outcomes: a systematic review and meta-analysis. BMJ. 2011 Feb 22;342:d671. doi: 10.1136/bmj.d671. Link.|