Matige consumptie van alcohol verhoogt het risico op kanker niet! Stoppen met het drinken van alcohol verhoogt het risico op kanker misschien zelfs.

Woensdag, 4 mei 2011.

Inleiding: In West Europa kan een belangrijk deel van het aantal gevallen van kanker bij mensen worden toegeschreven aan consumptie van alcohol, vooral door consumptie in hoeveelheden die hoger zijn dat de aanbevolen hoeveelheden. Dit is de conclusie van wetenschappers die onderzoek deden naar het effect van alcohol consumptie in een van de grootste Europese onderzoeksgroepen tot nu toe, de EPIC Studie.
Hiervoor keken wetenschappers naar de inname van alcohol bij 109.118 mannen en 254.870 vrouwen in de leeftijd van 37-70 jaar. Na gemiddeld 8,8 jaar keek men wie er kanker had gekregen.

Resultaten onderzoek: Wetenschappers onderzochten het gemeten effect in de vorm van zgn. "continue inname". Dit is het effect per glas per dag. Gegevens uit deze rekenmethode lieten zien dat het risico op kanker bij zowel mannen als vrouwen significant steeg met 3% per glas per dag.
Tevens hadden voormalige gebruikers van alcohol een verhoogd risico op kanker. Voor vrouwen steeg het risico bij voormalig gebruik met 10%, en bij mannen met zelfs 54%.
Op basis van deze cijfers berekende de wetenschappers dat 10% van het aantal kankergevallen bij mannen kon worden toegewezen aan alcohol gebruik, en dat dit bij vrouwen 3% was. Tevens lieten deze cijfers zien dat 3% van het aantal kankergevallen bij mannen kon worden toegewezen aan laag/matig alcohol gebruik (≤ 2 glazen per dag, en dat 1% van het aantal kankergevallen bij vrouwen kon worden toegewezen aan laag/matig alcohol gebruik ≤ 1 glas per dag (1).

Maar.................
Een ander artikel over deze zelfde onderzoeksgroep laat geheel andere resultaten zien. Ondanks het gegeven dat dit artikel in dezelfde maand is gepubliceerd als het voorgaande artikel (april 2011). In het geval van dit artikel was de onderzoeksgroep iets groter, namelijk 142.605 mannen en 335.873 vrouwen (2).
Het artikel laat zien dat niet alleen personen met hoge consumptie een verhoogd risico op kanker hadden (+ 12%), maar dat ook personen met geen/lage consumptie een licht verhoogd risico hadden (+ 3%), vergeleken met personen met een matige consumptie.
M.a.w. mannen die 1-4 glazen alcohol per dag dronken - en vrouwen die 0,5-2 glazen alcohol per dag dronken - hadden een 3% verlaagd risico op kanker, vergeleken met mannen en vrouwen met een lagere/geen consumptie (zie de volgende tabel).

Alcohol consumptie en het risico op kanker in de EPIC Studie
(1 glas alcohol = 12 g):
Lage consumptie (< 10 g voor mannen, en < 5 g voor vrouwen)HR= 1.03 (1.00-1.06)
Matige consumptie (10-< 50 g voor mannen, en 5-< 25 g voor vrouwen)HR = 1.00
Hoge consumptie (≥ 50 g voor mannen, en ≥ 25 g voor vrouwen)HR = 1.12 (1.07-1.16)



Hoe zijn deze gegevens te rijmen met de gegevens uit het voorgaande artikel?
Hoge vergeleken met lage consumptie, of continue inname:
In het eerste artikel werd het effect van alcohol inname gemeten als "continue inname" (per glas [= 12 g]/dag), in het tweede artikel als "gecategorizeerde inname" (hoge vergeleken met lage inname). Een continue inname suggereert dat er een continu effect bestaat, oftewel een "rechte" stijgende lijn, waarbij ieder extra glas alcohol een identiek toegevoegd effect geeft (zie de groene lijn in de grafiek hieronder). Wat u dient te weten is dat deze continue effecten NOOIT worden gevonden in wetenschappelijk onderzoek! Effecten in wetenschappelijk onderzoek zien er vaak uit als lijntjes die omhoog en omlaag schieten bij verschillende consumptie eenheden (de blauwe en rode lijn in de grafiek hieronder). Op basis hiervan kan een FICTIEF continu effect worden berekend.





Stoppen met alcohol consumptie.
Zoals gezegd, liet het eerste onderzoek zien dat een redelijk deel van het aantal kankergevallen bij mannen (10%) en vrouwen (3%) kon worden toegewezen aan alcohol gebruik. Bij het berekenen van deze gegevens is niet rekening gehouden met het verlaagd aantal kankergevallen door matig alcoholgebruik in het tweede artikel.
Zoals ook gezegd, liet onderzoek uit het eerste artikel zien dat het risico op kanker steeg bij voormalige gebruikers van alcohol (+ 54% voor mannen, en + 10% voor vrouwen). Mede op basis hiervan is berekend hoeveel kankergevallen in de onderzoeksgroep konden worden toegewezen aan alcohol gebruik. In dit geval is dat een bijzonder vreemd gegeven: Voormalige gebruikers, gebruiken per definitie geen alcohol, daarom is het op zijn minst vreemd te noemen dat de verhoogde risico's tóch worden toegewezen aan het gebruik van alcohol.

Is stoppen met de consumptie van alcohol gevaarlijk?
Wat verder opvalt is dat het risico op kanker bij mannelijke voormalige gebruikers van alcohol dus vele malen (+ 54%) hoger is dan bij huidige zware drinkers (+ 12%). In theorie, zouden voormalige gebruikers gestopt kunnen zijn met het gebruik van alcohol op doktersadvies vanwege lichamelijke klachten/gezondheidsproblemen. Een groter aantal voormalige gebruikers zou gezondheidsproblemen kunnen hebben, en dit zou dan kunnen leiden tot het verhoogde risico op kanker.
Een andere theorie mag ik niet uitspreken, omdat hij politiek zeer ongewenst is: Het stoppen met de consumptie van alcohol zou het risico op kanker kunnen verhogen. Dit idee is niet zo heel vreemd. Ook in andere studies hadden ex-drinkers een risico op (overlijden aan) kanker wat net zo hoog lag als bij zware drinkers (3-4).
Gebruik van aspirine wordt - net als consumptie van alcohol - in verband gebracht met een verlaagd risico op hart- en vaatziekten. En een literatuuroverzicht van 6 studies uit 2006 laat zien dat stoppen met het gebruik van aspirine de kans op overlijden/hartziekten significant liet stijgen in alle 6 de studies (5).

Wat zegt de literatuur over het effect van matige alcohol consumptie (≤ 2 glazen/dag voor mannen en ≤ 1 glas/dag voor vrouwen)?
Matige consumptie van alcohol verhoogt mogelijk het risico op sommige vormen van kanker, zoals kanker van de slokdarm, dikke darm, en de borst. Maar dat wil niet zeggen dat het daadwerkelijke risico op kanker in zijn totaliteit daarmee ook stijgt. Dit heb ik reeds eerder beschreven op mijn site (6).Er zijn namelijk aanwijzingen dat het risico op bepaalde andere vormen van kanker - zoals longkanker - daalt bij matige consumptie van alcohol. Daarom is het belangrijk om te kijken hoe het effect op kanker in zijn totaliteit wordt beïnvloed.
Voor zover ik weet, zijn er geen studies die laten zien dat het risico op kanker stijgt bij matige consumptie van alcohol. Sommige studies vonden geen significant effect (9 bij vrouwen, 3-4, 7-8). Andere studies lieten zelfs een minimaal beschermend effect zien tegen het risico op kanker (9 bij mannen, 2, 10).

Conclusie: Resultaten van een zeer grote Europese onderzoeksgroep laten zien dat zowel matige als hoge consumptie van alcohol het risico op kanker verhogen. Indien je echter kijkt naar een andere publicatie over deze zelfde onderzoeksgroep, zie je dat de conclusie niet terecht is: Matige consumptie van alcohol verlaagde het risico op kanker zelfs minimaal. Resultaten van andere onderzoeksgroepen laten ook consistent zien dat matige consumptie van alcohol (≤ 2 glazen/dag voor mannen en ≤ 1 glas/dag voor vrouwen) geen verhoogd risico op kanker geeft. Stoppen met de consumptie van alcohol geeft mogelijk een risico op kanker wat net zo hoog ligt als bij hoge inname van alcohol. Advies om te stoppen met het gebruik van alcohol zou daarom wel eens ongewenste bijwerkingen kunnen geven.



|Referenties:
1) Schütze M. Alcohol attributable burden of incidence of cancer in eight European countries based on results from prospective cohort study. BMJ. 2011 Apr 7;342:d1584. doi: 10.1136/bmj.d1584. Link.
2) Couto E. Mediterranean dietary pattern and cancer risk in the EPIC cohort. Br J Cancer. 2011 Apr 26;104(9):1493-9. Link.
3) Klatsky AL. Wine, liquor, beer, and mortality. Am J Epidemiol. 2003 Sep 15;158(6):585-95. Link.
4) Nakaya N. Alcohol consumption and the risk of cancer in Japanese men: the Miyagi cohort study. Eur J Cancer Prev. 2005 Apr;14(2):169-74. Link.
5) Biondi-Zoccai GG. A systematic review and meta-analysis on the hazards of discontinuing or not adhering to aspirin among 50,279 patients at risk for coronary artery disease. Eur Heart J. 2006 Nov;27(22):2667-74. Link.
6) Hoenselaar R. Geen verhoogde kans op kanker door lage consumptie van wijn. Voedingengezondheid.com. 30 maart 2009. Link.
7) Gaziano JM. Light-to-moderate alcohol consumption and mortality in the Physicians' Health Study enrollment cohort. J Am Coll Cardiol. 2000 Jan;35(1):96-105. Link.
8) Inoue M. Impact of alcohol drinking on total cancer risk: data from a large-scale population-based cohort study in Japan. Br J Cancer. 2005 Jan 17;92(1):182-7. Link.
9) Lin Y. Alcohol consumption and mortality among middle-aged and elderly Japanese men and women. Ann Epidemiol. 2005 Sep;15(8):590-7. Link.
10) Allen NE. Moderate alcohol intake and cancer incidence in women. J Natl Cancer Inst. 2009 Mar 4;101(5):296-305. Link.|