Voedingscentrum: Het "juiste broodbeleg bij een verhoogd cholesterolgehalte".
Deel 2. Feitelijk onjuiste adviezen!

Chocolade pasta en pindakaas zijn beter voor het cholesterol dan magere vleeswaren en kaassoorten.


Vrijdag, 26 juli 2013.

Inleiding: Het Voedingscentrum geeft adviezen over voedingsmiddelen die het cholesterolgehalte zouden verbeteren. Mensen die bekend zijn met het Voedingscentrum weten dat de organisatie voedingsmiddelen heeft onderverdeeld in 3 categorieën:

  • Bij voorkeur. Dit zijn producten die bij voorkeur gekozen moeten worden. Een keuze uit deze categorie zou het sterkst bijdragen aan een goede gezondheid.
  • Middenweg. Dit is de tussencategorie.
  • Bij uitzondering. Dit zijn producten die slechts bij uitzondering gekozen moeten worden. Een "ongezonde" keuze.

Wat heb ik gedaan?
In deel 1 besprak ik een aantal Voedingsmiddelen in de 3 hierboven staande categorieën [1]. Ik liet zien dat het niet logisch is dat het Voedingscentrum de besproken voedingsmiddelen in deze categorieën onderverdeelt.
Voedingsmiddelen kunnen verzadigd vet bevatten, wat het cholesterol verhoogt. En tegelijkertijd onverzadigd vet bevatten, wat het cholesterol verlaagt. Afhankelijk van de verhouding tussen de verzadigde- en onverzadigde vetten, zal het cholesterol gunstig of ongunstig worden beïnvloed. De vetzuursamenstelling van producten uit de Nederlandse voeding is vastgelegd in de online NEVO-tabel [2]. In 2003 heeft een groep Nederlandse wetenschappers gekeken wat het effect is van verschillende soorten vetzuren op het cholesterol [3]. Er is gekeken naar:

  • Verzadigd vet en 4 verschillende soorten verzadigd vet.
  • Enkelvoudig onverzadigd vet.
  • Meervoudig onverzadigd vet.
  • Transvet.

De wetenschappers hebben o.a. gekeken naar het effect op het totale cholesterol, het "goede" HDL-cholesterol, het "slechte" LDL-cholestrol en naar de verhouding tussen het "goede" en "slechte" cholesterol. Dit wordt de "verhouding totaal/HDL-cholesterol" genoemd. De duidelijkste indicator voor het risico op hart- en vaatziekten is volgens het Voedingscentrum de verhouding totaal/HDL-cholesterol [4]. Volgens sommige wetenschappers zegt deze verhouding echter niets en dien je alleen te kijken naar het effect op het LDL-cholesterol.
Ik heb gekeken naar de vetzuursamenstelling van een aantal voedingsmiddelen. Zoals eerder benoemd, bevatten deze verschillende vetzuren. Ik heb berekend hoeveel energie% van ieder vetzuur in de voedingsmiddelen voorkomt. Deze waarden heb ik vermenigvuldigd met effecten op het cholesterol, zoals beschreven door de Nederlandse wetenschappers. Zij beschreven wat het effect op het cholesterol is indien 1 energie% koolhydraten wordt vervangen door 1 energie% v.d. verschillende vetzuren. Het totale effect op het cholesterol is het berekende effect uit de som van effecten van alle verschillende vetzuren.

Onderzochte effecten:
Dit betekent dat de referentie groep bestaat uit broodbeleg dat uitsluitend uit koolhydraten bestaat. Dit is het zoete beleg, zoals jam, appelstroop, honing, vruchtenhagel en anijshagel. De beschreven effecten laten zien wat er met je cholesterol gebeurt indien je kiest voor 1 standaardportie broodbeleg i.p.v. een "iso-energetische" hoeveelheid zoet beleg. Ik beschrijf effecten op de verhouding totaal/HDL-cholesterol en effecten op het "slechte" LDL-cholesterol.

Advies van het Voedingscentrum.
In de folder "Voedingsadviezen bij een verhoogd cholesterolgehalte" geeft het Voedingscentrum aan welke voedingsmiddelen bij voorkeur dienen te worden geconsumeerd om het cholesterol gunstig te beïnvloeden. Een aantal duidelijke voorbeelden staat benoemd in tabel 1. In de toekomst komt mogelijk een veel uitgebreidere analyse van de productgroepen kaas en vleeswaren. Wat opvalt is dat producten waar weinig vet in zit, standaard in de categorie "bij voorkeur" zijn ingedeeld. Ongeacht het soort vet (verzadigd of onverzadigd) in de voedingsmiddelen.

Tabel 1. Adviezen voedingsmiddelen die een gunstig of minder gunstig effect hebben op het cholesterol.
ProductgroepBij voorkeurMiddenwegBij uitzondering
Kaas20 en 30+ kaas40+ Edammer48+ Goudse kaas
Vleeswarenachterham, schouderham, kipfilet, magere knakworstknakworstmeeste soorten worst, rauwe ham
Overig broodbelegzoet beleg (jam, appelstroop, honing, vruchtenhagel en anijshagel)Geen producten genoemdchocolade hagelslag, chocolade pasta, chocolade vlokken, hazelnootpasta, pindakaas en kokosbrood


Deel 1. Kaas.
In tabel 2 staan de kazen genoemd. We zien dat het LDL-cholesterol stijgt naarmate de hoeveelheid vet in de kaas stijgt. Bij de verhouding totaal/HDL-cholesterol zien we het omgekeerde effect. De verhouding daalt naarmate de hoeveelheid vet in de kaas stijgt. Indien het Voedingscentrum ervoor zou kiezen om adviezen te baseren op effecten van voedingsmiddelen op het LDL-cholesterol, zou de onderverdeling in de verschillende categorieën juist zijn. Het Voedingscentrum geeft echter aan dat we dienen te kijken naar de verhouding totaal/HDL-cholesterol. Deze dient zo laag mogelijk te zijn. In dat geval is 48+ kaas (- 0,019) dus beter voor het cholesterol dan 30+ kaas (- 0,011).
Het Voedingscentrum heeft dus "per ongeluk" kazen onderverdeeld in verkeerde categorieën. Oepsie..................

Tabel 2. Effect verschillende soorten kaas op het cholesterol.
Nevo codeProductStandaard portie broodbeleggingVerhouding totaal/HDL-cholesterolLDL-cholesterol (mmol/L)
138230+ kaas20 gram-0,0110,034
51140+ Edammer20 gram-0,0150,038
51348+ Goudse kaas20 gram-0,0190,057

Voorkeursproduct volgens Voedingscentrum. Middenweg volgens Voedingscentrum. Uitzonderingsproduct volgens Voedingscentrum.


Deel 2. Vleeswaren
In tabel 3 staan de vleeswaren benoemd. Boterhamworst verhoogt het LDL-cholesterol in sterkere mate dan de andere soorten vleeswaren (+ 0,006 mmol/L). Effecten van andere vleeswaren zijn onderling vergelijkbaar (+ 0,001-0,002 mmol/L).
Wat opvalt, is dat rauwe ham een vergelijkbaar effect heeft op de verhouding totaal/HDL-cholesterol (- 0,006-0,009) en op het LDL-cholesterol (+ 0,002 mmol/L) als achterham en schouderham. Toch wordt afgeraden te kiezen voor rauwe ham en wordt aangeraden te kiezen voor achterham en schouderham (de hoeveelheden natrium per portie zijn vergelijkbaar). De reden hiervoor zou kunnen liggen in het gegeven dat een portie rauwe ham slecht 10 gram is, terwijl een portie achterham of schouderham 20 gram is. Het Voedingscentrum zou bang kunnen zijn dat mensen ervoor kiezen meer rauwe ham te gebruiken dan de standaardportie.

Indien we kijken naar de verhouding totaal/HDL-cholesterol zien we een vergelijkbare trend als bij de kazen. Al is deze dit keer niet consistent. Het gunstigste effect op de verhouding is te zien bij consumptie van boterhamworst (- 0,028) wat als ongezond wordt gezien door het Voedingscentrum. Het minst gunstige effect is te zien bij kipfilet (- 0,003) wat als gezond wordt gezien door het Voedingscentrum.

Tabel 3. Effect verschillende soorten vleeswaren op het cholesterol.
Nevo codeProductStandaard portie broodbeleggingVerhouding totaal/HDL-cholesterolLDL-cholesterol (mmol/L)
784Achterham20 gram-0,0080,002
785Schouderham20 gram-0,0090,002
2654Kipfilet15 gram-0,0030,002
2302Magere knakworst1 stuk (10 gram)-0,0060,001
566Knakworst1 stuk (10 gram)-0,0100,002
567Boterhamworst15 gram-0,0280,006
328Rauwe ham10 gram-0,0060,002

Voorkeursproduct volgens Voedingscentrum. Middenweg volgens Voedingscentrum. Uitzonderingsproduct volgens Voedingscentrum.


Deel 3. Overig broodbeleg.
Als we kijken naar de overige soorten broodbeleg zien we behoorlijke verschillen in effect (tabel 4). De producten die chocolade bevatten verhogen het LDL-cholesterol met 0,003-0,008 mmol/L. Dit is meer dan bij de vleeswaren die het Voedingscentrum aanraadt te consumeren (+ 0,001-0,002 mmol/L). Maar beduidend minder dan bij de 30+ kaas die we geacht worden dagelijks te consumeren (+ 0,034 mmol/L). Uitschieters zijn het kokosbrood en de pindakaas. Kokosbrood verhoogt het LDL-cholesterol in vergelijkbare mate als 48+ kaas. Pindakaas is het enige voedingsmiddel dat het LDL-cholesterol verlaagt (- 0,019 mmol/L).

Als we kijken naar de verhouding totaal/HDL-cholesterol zien we dat alle soorten broodbeleg de verhouding totaal/HDL-cholesterol verlagen, vergeleken met het zoete beleg. Dit betekent dat deze soorten broodbeleg gunstiger zijn voor de verhouding dan het zoete beleg. Toch adviseert het Voedingscentrum zoet beleg te gebruiken omdat dit "beter" zou zijn voor het cholesterol.

Kunt u het nog volgen?????

Tabel 4. Effect overige soorten broodbeleg op het cholesterol.
Nevo codeProductStandaard portie broodbeleggingVerhouding totaal/HDL-cholesterolLDL-cholesterol (mmol/L)
n.v.t.Zoet broodbeleg (jam, appelstroop, honing, vruchtenhagel en anijshagel)15 gram00
1962Melkchocolade hagelslag15 gram-0,0130,008
435Puur chocolade vlokken15 gram-0,0140,005
1964Chocolade pasta15 gram-0,0480,008
436Chocolade hazelnootpasta15 gram-0,0430,003
455Pindakaas15 gram-0,082-0,019
449Kokosbrood20 gram-0,0300,055

Voorkeursproduct volgens Voedingscentrum. Middenweg volgens Voedingscentrum. Uitzonderingsproduct volgens Voedingscentrum.


Deel 4. Welke soort broodbeleg is het beste voor het cholesterol?
Dat hangt dus af van de manier waarop we naar het cholesterol kijken. Het Voedingscentrum vindt de verhouding totaal/HDL-cholesterol belangrijk. Sommige wetenschappers vinden echter dat we alleen moeten kijken naar het LDL-cholesterol.
De voedingsmiddelen uit tabel 1-4 komen allemaal terug in tabel 5 en 6. In tabel 5 heb ik aangegeven welke voedingsmiddelen het gunstigste effect hebben op de verhouding totaal/HDL-cholesterol. In tabel 6 heb ik aangegeven welke voedingsmiddelen het gunstigste effect hebben op het LDL-cholesterol. Het voedingsmiddel met het gunstigste effect op het cholesterol staat bovenaan. Het voedingsmiddel met het ongunstigste effect op het cholesterol staat onderaan. Om de resultaten in perspectief te brengen, heb ik in de rechterkolom de beoordeling door het Voedingscentrum neergezet.

A) De verhouding totaal/HDL-cholesterol
We zien dat alle soorten broodbeleg de verhouding totaal/HDL-cholesterol laten dalen, vergeleken met het zoete beleg. Met uitzondering van rauwe ham is de trend duidelijk: Soorten broodbeleg waarvan het Voedingscentrum stelt dat deze ongunstig zouden zijn voor de verhouding totaal/HDL-cholesterol, blijken deze juist gunstig te beïnvloeden. De magere soorten broodbeleg die het Voedingscentrum aanraadt voor het cholesterol hebben een minder gunstig effect op deze verhouding.

Tabel 5. Effect broodbeleg op de verhouding totaal/HDL-cholesterol.
Nevo codeProductStandaard portie broodbeleggingVerhouding totaal/HDL-cholesterolBeoordeling door Voedingscentrum
455Pindakaas15 gram-0,082Bij uitzondering
1964Chocolade pasta15 gram-0,048Bij uitzondering
436Chocolade hazelnootpasta15 gram-0,043Bij uitzondering
449Kokosbrood20 gram-0,030Bij uitzondering
567Boterhamworst15 gram-0,028Bij uitzondering
51348+ Goudse kaas20 gram-0,019Bij uitzondering
51140+ Edammer20 gram-0,015Middenweg
435Puur chocolade vlokken15 gram-0,014Bij uitzondering
1962Melkchocolade hagelslag15 gram-0,013Bij uitzondering
138230+ kaas20 gram-0,011Bij voorkeur
566Knakworst1 stuk (10 gram)-0,010Middenweg
785Schouderham20 gram-0,009Bij voorkeur
784Achterham20 gram-0,008Bij voorkeur
328Rauwe ham10 gram-0,0065Bij uitzondering
2302Magere knakworst1 stuk (10 gram)-0,0064Bij voorkeur
2654Kipfilet15 gram-0,003Bij voorkeur
n.v.t.Zoet broodbeleg (jam, appelstroop, honing, vruchtenhagel en anijshagel)15 gram0Bij voorkeur


Waren deze resultaten te verwachten?
Het Voedingscentrum raadt aan zoveel mogelijk magere producten te gebruiken als broodbeleg. Mager betekent niet alleen minder verzadigd vet, maar ook minder onverzadigd vet. Wat overblijft zijn dan eiwitten en koolhydraten. Het onderzoek van de Nederlandse wetenschappers, dat ik al eerder besprak, laat zien dat verzadigd vet een vergelijkbaar effect heeft op de verhouding totaal/HDL cholesterol als koolhydraten. Onverzadigd vet beïnvloedt de verhouding in gunstige zin [3]. Vetrijke voedingsmiddelen bevatten naast verzadigd vet ook altijd onverzadigd vet. De keuze voor magere soorten broodbeleg verlaagt dus niet alleen de inname van verzadigd vet, maar ook van onverzadigd vet. Hierdoor zal de verhouding totaal/HDL cholesterol automatisch ongunstig worden beïnvloed.

Het Voedingscentrum dient dit te weten!!!!
De Gezondheidsraad is het belangrijkste adviesorgaan voor het Voedingscentrum. In 2006 heeft de Gezondheidsraad de "Richtlijnen Goede Voeding" gepubliceerd. Hierop zijn de Nederlandse voedingsadviezen voor een groot deel gebaseerd. Paragraaf 4.2 gaat over effecten van verschillende soorten vet (vetzuren) op het cholesterol. De belangrijkste wetenschappelijke bron die de Gezondheidsraad hier gebruikt, is het artikel waar ik mijn informatie ook uit heb gehaald [3].

B) Het "slechte" LDL-cholesterol
In tabel 6 zien we effecten van de soorten broodbeleg op het LDL-cholesterol. Uit alle soorten broodbeleg was er slecht één die het LDL-cholesterol laat dalen. Dat is de pindakaas (- 0,019 mmol/L). Verbazingwekkend genoeg raadt het Voedingscentrum aan dit slechts bij uitzondering te gebruiken. Het zou slecht zijn voor het cholesterol.

Daarna volgen 6 soorten vleeswaren. Effecten hiervan op het LDL-cholesterol zijn minimaal. Rauwe ham en knakworst blijken niet duidelijk slechter te zijn voor het LDL-cholesterol (+ 0,0016-0,0022 mmol/L) dan de vleeswaren waar het Voedingscentrum de voorkeur aan geeft (+ 0,0010-0,0022 mmol/L). De 7e soort vleeswaar is boterhamworst. Dit is wel slechter voor het LDL-cholesterol (+ 0,006 mmol/L) dan andere soorten vleeswaar, maar vergeleken met andere soorten broodbeleg lijkt het absolute effect niet noemenswaardig.
Hierna volgen 4 soorten "overig beleg". Dit zijn soorten die chocolade bevatten.

Onderaan de lijst staan de 3 soorten kaas en het kokosbrood. Wat opvalt, is dat alle kaassoorten veel slechter zijn voor het LDL-cholesterol (+ 0,034-0,057 mmol/L) dan de soorten broodbeleg die chocolade bevatten (+ 0,003-0,008 mmol/L). Toch wordt het gebruik van de laatstgenoemde soorten broodbeleg afgeraden, terwijl juist wordt aangeraden om kaas te kiezen.
Zelfs als we ervoor kiezen te kijken naar het LDL-cholesterol i.p.v. de verhouding totaal/HDL-cholesterol, zijn de adviezen onlogisch/onjuist.

Tabel 6. Effect broodbeleg op het "slechte" LDL-cholesterol (mmol/L).
Nevo codeProductStandaard portie broodbeleggingLDL-cholesterolBeoordeling door Voedingscentrum
455Pindakaas15 gram-0,019Bij uitzondering
n.v.t.Zoet broodbeleg (jam, appelstroop, honing, vruchtenhagel en anijshagel)15 gram0Bij voorkeur
2302Magere knakworst1 stuk (10 gram)0,001Bij voorkeur
785Schouderham20 gram0,00160Bij voorkeur
328Rauwe ham10 gram0,00164Bij uitzondering
566Knakworst1 stuk (10 gram)0,00216Middenweg
784Achterham20 gram0,00223Bij voorkeur
2654Kipfilet15 gram0,00224Bij voorkeur
436Chocolade hazelnootpasta15 gram0,003Bij uitzondering
435Puur chocolade vlokken15 gram0,005Bij uitzondering
567Boterhamworst15 gram0,006Bij uitzondering
1964Chocolade pasta15 gram0,0081Bij uitzondering
1962Melkchocolade hagelslag15 gram0,0082Bij uitzondering
138230+ kaas20 gram0,034Bij voorkeur
51140+ Edammer20 gram0,038Middenweg
449Kokosbrood20 gram0,055Bij uitzondering
51348+ Goudse kaas20 gram0,057Bij uitzondering


Onjuiste adviezen.
Het Voedingscentrum geeft aan dat de verhouding totaal/HDL-cholesterol belangrijk is om effecten op het cholesterol te beoordelen [4]. Als het Voedingscentrum adviezen geeft om het cholesterol te verbeteren, zou je dan ook mogen verwachten dat wordt geadviseerd die soorten broodbeleg te kiezen die juist goed zijn voor de verhouding totaal/HDL-cholesterol (vetrijke voedingsmiddelen). Dat doen ze echter niet. Sterker nog: de soorten broodbeleg met het gunstigste effect op de verhouding dienen slechts "bij uitzondering" te worden geconsumeerd.

Zelfs als het Voedingscentrum persé wil dat we vlees en kaas op het brood doen i.p.v. chocolade pasta en pindakaas zijn de adviezen feitelijk onjuist. De vette soorten vleeswaren en kaassoorten zijn duidelijk gunstiger voor de verhouding totaal/HDL-cholesterol dan de magere soorten die worden geadviseerd.

Ook als we kijken naar het LDL-cholesterol i.p.v. naar de verhouding totaal/HDL-cholesterol zijn de adviezen onlogisch en onjuist. Van de beschreven soorten broodbeleg is er slechts eentje die het LDL-cholesterol laat dalen. Dat is de pindakaas. Diezelfde pindakaas die van alle soorten broodbeleg het meest gunstige effect heeft op de verhouding totaal/HDL-cholesterol. En diezelfde pindakaas die van het Voedingscentrum slechts bij uitzondering mag worden geconsumeerd.

Pindakaas bevat veel calorieën, zegt u? Dat klopt met 99 kcal. per snee brood. Toch kan dit ook geen smoes zijn waar we ons achter kunnen verschuilen. Met hetzelfde gemak raadt het Voedingscentrum aan avocado's op het brood te doen [6]. Daar zou geen verzadigd vet inzitten (wat óók al feitelijk onjuist is: een halve avocado bevat meer verzadigd vet dan een broodbelegging vette worst). Een halve avocado op het brood levert maar liefst 179 kcal.



Conclusie: volgens het Voedingscentrum dienen we effecten op het cholesterol te beoordelen door naar de verhouding totaal/HDL-cholesterol te kijken. Soorten broodbeleg die het meest gunstige effect hebben op het cholesterol zijn dan pindakaas en chocolade pasta. Producten die we van het Voedingscentrum echt niet mogen gebruiken. Ze zouden toch wel erg slecht zijn voor het cholesterol. Foei!!!
Naast de pindakaas en chocolade pasta zijn de vette soorten vleeswaren en kaassoorten beter voor het cholesterol dan de magere varianten. Volkomen logisch natuurlijk dat ons Nederlandse adviesorgaan er dan voor kiest te adviseren juist de magere soorten vleeswaren en kaas te gebruiken..............

Deel 3 uit deze serie zal gaan over het advies dat het Voedingscentrum geeft m.b.t. broodbeleg om triglyceridenwaarden te verlagen.

Wilt u meediscussiëren over dit onderwerp of heeft u er vragen over? Dan kunt u terecht op mijn blog: Klik.



|Referenties:
[1] Hoenselaar R. Voedingscentrum: Het "juiste broodbeleg bij een verhoogd cholesterolgehalte". Deel 1. Tegen alle logica in. Link.
[2] Nederlands Voedingsstoffenbestand (NEVO). Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Geraadpleegd op 22 juli 2013. Link.
[3] Mensink RP, Zock PL, Kester AD, Katan MB. Effects of dietary fatty acids and carbohydrates on the ratio of serum total to HDL cholesterol and on serum lipids and apolipoproteins: a meta-analysis of 60 controlled trials. Am J Clin Nutr. 2003 May;77(5):1146-55. Link.
[4] Voedingscentrum. Cholesterol. Geraadpleegd op 23 juli, 2013. Link.
[5] Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2006. Den Haag: Gezondheidsraad, 2006; publicatie nr 2006/21. ISBN 90-5549-627-8. Link.
[6] Voedingsadviezen bij een verhoogd cholesterolgehalte. 2011, Stichting Voedingscentrum Nederland, Den Haag. Link.|