Voedingscentrum: Het "juiste broodbeleg bij een verhoogd cholesterolgehalte".
Deel 1. Tegen alle logica in.

Dinsdag, 23 Juli 2013.

Inleiding: Het Voedingscentrum noemt zichzelf "de autoriteit die aan consumenten wetenschappelijk onderbouwde en onafhankelijke informatie geeft over een gezonde, veilige en meer duurzame voedingskeuze". Binnen dit kader worden voedingsadviezen gegeven bij een verhoogd cholesterolgehalte. Hier is o.a. een folder over geschreven [1]. De volgende informatie is gebaseerd op deze folder.

De keuze voor het broodbeleg.
Hoofdstuk 3 gaat over het broodbeleg. Er wordt geadviseerd bij voorkeur te kiezen voor bepaalde soorten broodbeleg. Aan de andere kant wordt geadviseerd andere soorten broodbeleg slechts bij uitzondering te gebruiken. De 3e categorie bestaat uit de "middenweg" tussen deze producten. De reden om te kiezen voor bepaalde producten is gebaseerd op de hoeveelheid verzadigd vet in deze producten.
Als u mijn site heeft doorgelezen, beseft u dat ik niet kan meegaan in de onderbouwing van het Voedingscentrum om de inname van verzadigd vet te beperken teneinde het risico op hart- en vaatziekten te beperken. In dit geval stap ik daar even van af. Laten we ervan uitgaan dat het Voedingscentrum gelijk heeft: voor het cholesterol dient de hoeveelheid verzadigd vet in de voeding te worden beperkt. Zijn de adviezen die het Voedingscentrum geeft dan logisch en feitelijk correct?

Hartig broodbeleg.
Zoals ik al aangaf, geeft het Voedingscentrum het advies te kiezen voor producten met weinig verzadigd vet. In tabel 1 ziet u een lijst met producten waarvan het Voedingscentrum wil dat we die bij voorkeur gebruiken (groen), bij uitzondering gebruiken (rood), of als middenweg kiezen (oranje). Per standaardportie staat aangegeven hoeveel vet en verzadigd vet het product bevat, gebaseerd op de NEVO-tabel [2].
Verzadigd vet verhoogt het cholesterol en onverzadigd vet verlaagt het cholesterol. Als een product procentueel meer onverzadigd- dan verzadigd vet bevat, mag je aannemen dat consumptie van dit product het cholesterol wel eens zou kunnen verlagen. Daarom heb ik in de laatste kolom aangegeven wat het aandeel verzadigd vet is binnen de totale hoeveelheid vet in een product.

Het Voedingscentrum wil graag dat we allemaal kaas eten. Vanaf de leeftijd van 9 jaar dienen we 1-1,5 boterham te beleggen met kaas. Bij voorkeur dienen we te kiezen voor 30+ kaas. Verder wordt geadviseerd zgn. "magere" vleeswaren te gebruiken. Vanaf de leeftijd van 9 jaar dienen we 80-125 gram vlees en vleeswaren per dag te gebruiken.
Het volgende valt op aan de adviezen:

  • 30+ kaas bevat 2,4 g verzadigd vet per portie. Alle soorten vleeswaren bevatten 0,4-1,6 g verzadigd vet per portie. Het Voedingscentrum wil wel dat we 30+ kaas eten, maar raadt af vleeswaren te eten die substantieel minder verzadigd vet bevatten per portie. Voor het eiwit en de calcium kunnen we net zo goed magere melk drinken. Waarom wil het Voedingscentrum dan toch dat we 30+ kaas eten?
  • Achterham, knakworst en rauwe ham bevatten ongeveer evenveel verzadigd vet per portie (0,4-0,5 g). Er wordt aangeraden voor achterham te kiezen terwijl knakworst en rauwe ham niet dienen te worden gekozen. Achterham bevat per portie net zoveel natrium (0,18 g) als rauwe ham (0,20 g). Knakworst bevat per worst de helft aan natrium (0,08 g). Waarom wordt afgeraden te kiezen voor knakworst en rauwe ham?
  • Rauwe ham, leverpastei en worst bevatten niet alleen absoluut minder verzadigd vet en energie dan 30+ kaas. De laatst kolom laat zien dat ze ook procentueel gezien minder verzadigd vet bevatten. Hoe is het dan mogelijk dat wordt geadviseerd 30+ kaas te eten, terwijl wordt geadviseerd de genoemde vleeswaren te laten staan?
Tabel 1. Advies tot keuze voor hartig broodbeleg.
VoedingsmiddelStandaard eenheidGewicht (gram)Energie (kilocalorieën)Vet (gram)Verzadigd vet (gram)Verzadigd vet als % totaal vet
30+ kaasvoor 1 snee brood20563,62,467%
40+ kaasvoor 1 snee brood20654,92,959%
48+ kaas, volvetvoor 1 snee brood20746,14,167%
Achterhamvoor 1 snee brood20271,20,433%
Knakworst1 stuk10201,50,533%
Rauwe hamvoor 1 snee brood10190,90,444%
Leverpasteivoor 1 snee brood15484,21,331%
Worst, alle soortenvoor 1 snee brood15504,41,636%
Bij voorkeur kiezen. Middenweg. Bij uitzondering kiezen.


Overig broodbeleg.
In de folder staan de volgende zinnen. Ik citeer:

Groente en fruit zijn een prima keuze voor op brood.
Bijvoorbeeld banaan, peer, aardbeien, tomaat en avocado. Ze zijn rijk aan belangrijke voedingsstoffen en bevatten geen verzadigd vet.



We dienen dus avocado op het brood te doen. Het zou geen verzadigd vet bevatten. In tabel 2 ziet u dat dit onjuist is. Avocado bevat per standaard portie zelfs meer verzadigd vet dan een broodbelegging worst. Ter illustratie: een sauslepel vette jus bevat net zoveel energie, vet en verzadigd vet als een halve avocado. Verder zien we dat het aandeel verzadigd vet in zowel avocado als jus laag is (11-14%).

Tabel 2. Vergelijking avocado met vette jus.
VoedingsmiddelStandaard eenheidGewicht (gram)Energie (kilocalorieën)Vet (gram)Verzadigd vet (gram)Verzadigd vet als % totaal vet
Avocadohalve9017917,6211
Vette jus, bereid met juspoedersauslepel2516417,72,514
Vette jus, bereid zonder juspoedersauslepel2516618,42,313



Verder wordt het volgende advies gegeven m.b.t. het broodbeleg:

Ook zoet beleg, zoals jam, appelstroop, honing, vruchtenhagel en anijshagel bevat geen verzadigd vet. Chocoladehagelslag, chocoladepasta, chocoladevlokken, hazelnootpasta, pindakaas en kokosbrood bevatten wel verzadigd vet. Gebruik deze producten daarom niet te vaak.



In tabel 3 staat aangegeven hoeveel vet en verzadigd vet een standaard broodbelegging van deze producten bevat. Ook hier weer staat het aandeel verzadigd vet als percentage van het totale vet.
Er wordt aangeraden alle soorten beleg waar (verzadigd) vet in zit mijden als de pest. Niks aan de hand zou je zeggen. De adviezen zijn echter niet te rijmen met adviezen voor andere soorten broodbeleg:

  • Met uitzondering van kokosbrood bevatten alle soorten broodbeleg minder verzadigd vet dan 30+ kaas. Toch wordt aangeraden 30+ kaas te gebruiken en tegelijkertijd afgeraden pindakaas, hazelnootpasta of een bron van chocolade te gebruiken.
  • Chocoladepasta, hazelnootpasta en pindakaas bevatten relatief weinig verzadigd vet als percentage van het totale vet (19-26%). Deze producten bevatten dus beduidend meer onverzadigd vet dan verzadigd vet. Het is aannemelijk dat deze producten dan beter zijn voor het cholesterol dan producten zonder vet, zoals de jam en appelstroop.
Tabel 3. Overig broodbeleg.
VoedingsmiddelStandaard eenheidGewicht (gram)Energie (kilocalorieën)Vet (gram)Verzadigd vet (gram)Verzadigd vet als % totaal vet
JamVoor 1 snee brood153600-
AppelstroopVoor 1 snee brood153500-
HoningVoor 1 snee brood154800-
VruchtenhagelVoor 1 snee brood155900-
Anijshagelvoor 1 snee brood155900-
Chocoladehagelslag, melkvoor 1 snee brood15682,31,461%
Chocoladepastavoor 1 snee brood15855,21,325%
Chocoladevlokken, puurvoor 1 snee brood15692,31,356%
Hazelnootpastavoor 1 snee brood15845,31,426%
Pindakaasvoor 1 snee brood15998,61,619%
Kokosbroodvoor 1 snee brood20853,72,876%
Bij voorkeur kiezen. Middenweg. Bij uitzondering kiezen.


Conclusie: Het Voedingscentrum raadt ons aan om 30+ kaas en avocado's op het brood te doen. Tegelijkertijd wordt geadviseerd zo weinig mogelijk worst, rauwe ham, pindakaas, hazelnootpasta en chocoladepasta te gebruiken. De adviezen zijn gebaseerd op de hoeveelheden verzadigd vet in de producten en dienen ervoor te zorgen dat het cholesterol verbetert.
Op basis van eenvoudige logica zijn deze adviezen echter onzinnig: 30+ kaas en avocado's bevatten per standaard portie meer verzadigd vet dan worst, rauwe ham, pindakaas, hazelnootpasta en chocoladepasta. Avocado's bevatten procentueel echter weinig verzadigd vet en dus veel onverzadigd vet. Je zou dan kunnen denken dat bij de advisering rekening is gehouden met de onverzadigde vetten. Die conclusie kan echter niet worden getrokken. De hoeveelheid verzadigd vet als percentage van het totale vet in worst en rauwe ham is lager dan het percentage in 30+ kaas. De verhoudingen verzadigd vet/ onverzadigd vet in pindakaas, hazelnootpasta en chocoladepasta zijn gunstiger dan in achterham en 30+ kaas. Als gevolg hiervan zijn pindakaas, hazelnootpasta en chocoladepasta waarschijnlijk gunstiger voor het cholesterol dan achterham en 30+ kaas. Toch wordt ons verteld dat we vooral moeten kiezen voor achterham, 30+ kaas en avocado's op het brood. Pindakaas, hazelnootpasta en chocoladepasta zouden slechts bij uitzondering geconsumeerd moeten worden.

In deel 2 laat ik zien wat het daadwerkelijke effect van deze voedingsmiddelen op het cholesterol is.
In deel 3 beschrijf ik het effect van de verschillende soorten broodbeleg op het gehalte triglyceriden.


Wilt u meediscussiëren over dit onderwerp of heeft u er vragen over? Dan kunt u terecht op mijn blog: Klik.

|Referenties:
[1] Voedingsadviezen bij een verhoogd cholesterolgehalte. 2011, Stichting Voedingscentrum Nederland, Den Haag. Link.
[2] Nederlands Voedingsstoffenbestand (NEVO). Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Geraadpleegd op 22 juli 2013. Link.|