Effecten van koolhydraten en vetten op het cholesterol.

Zondag, 11 Oktober 2009.

Achtergrond: De effecten van vetten op het risico op coronaire harziekten, worden traditioneel ingeschat aan de hand van hun effecten op serum totaal cholesterol. Zo'n benadering negeert het effect van het dieet op HDL-cholesterol.
Literatuur: Origineel onderzoek gepubliceerd in het Engels tussen 1970 en 1998 werd via de literatuur gezocht. Meervoudig onderverzadigde vetzuren in dit overzicht bestaan uit linolzuur + alpha-linoleenzuur, maar níet visvetzuren.
60 onderzoeken met een totaal van 1672 vrijwilligers werden gebruikt voor de analyses.

Berekende effecten voor het vervangen van 1 energie% koolhydraten door de volgende vetzuren:
Verzadigde vetzurenEnkelvoudig onverzadigde vetzurenMeervoudig onverzadigde vetzurenEnkelvoudig trans onverzadigde vetzuren
Totaal:HDL cholesterol0.003 (-0.008, 0.013; P = 0.613)-0.026 (-0.035, -0.017; P = < 0.001)-0.032 (-0.042, -0.022; P = < 0.001)0.022 (0.005, 0.038; P = 0.015)
Totaal cholesterol0.036 (0.029, 0.043; P = < 0.001)-0.006 (-0.012, 0.000; P = 0.061)-0.021 (-0.027, -0.015; P = < 0.001)0.031 (0.020, 0.042; P = < 0.001)
LDL cholesterol0.032 (0.025, 0.039; P = < 0.001)-0.009 (-0.014, -0.003; P = < 0.004)-0.019 (-0.025, -0.013; P = < 0.001)0.040 (0.020, 0.060; P = 0.002)
HDL cholesterol0.010 (0.007, 0.013; P = < 0.001)0.008 (0.005, 0.011; P = < 0.001)0.006 (0.003, 0.009; P = < 0.001)0.000 (-0.007, 0.006; P = 0.937)
Triglyceriden-0.021 (-0.027, -0.015; P = < 0.001)-0.019 (-0.024, -0.014; P = < 0.001)-0.026 (-0.031, -0.020; P = < 0.001)0.000 (-0.012, 0.012; P = 0.970)
Apo B (mg/L)2.6 (-1.4, 6.5; P = 0.195)-4.8 (-8.1, -1.5; P = 0.006)-7.7 (-11.3, -4.2; P = < 0.001)5.4 (2.3, 8.5; P = 0.005)
Apo A-I (mg/L)5.7 (2.3,9.1; P = 0.002)5.2 (2.3, 8.1; P = 0.001)2.2 (-0.9, 5.3; P = 0.165)2.2 (-5.1, 9.4; P = 0.501)
Berekende effecten voor het vervangen van 1 energie% koolhydraten door de volgende verzadigde vetzuren:
Laurinezuur
(12:0)
Myristinezuur
(14:0)
Palmitinezuur
(16:0)
Stearinezuur
(18:0)
Totaal:HDL cholesterol-0.037 (-0.057, -0.017; P = < 0.001)-0.003 (-0.026, 0.021; P = 0.832)0.005 (-0.008, 0.019; P = 0.431)-0.013 (-0.030, 0.003; P = 0.119)
Totaal cholesterol0.069 (0.040, 0.097; P = < 0.001)0.059 (0.036, 0.082; P = < 0.001)0.041 (0.028, 0.054; P = < 0.001)-0.010 (-0.026, 0.006; P = 0.227)
LDL cholesterol0.052 (0.026, 0.078; P = < 0.001)0.048 (0.027, 0.069; P = < 0.001)0.039 (0.027, 0.051; P = < 0.001)-0.004 (-0.019, 0.011; P = 0.464)
HDL cholesterol0.027 (0.021, 0.033; P = < 0.001)0.018 (0.013, 0.023; P = 0.841)0.010 (0.007, 0.013; P = 0.418)0.002 (-0.001, 0.006; P = < 0.390)
Triglyceriden-0.019 (-0.028, -0.011; P = < 0.001)-0.017 (-0.027, -0.006; P = 0.002)-0.017 (-0.023, -0.011; P = < 0.001)-0.017 (-0.024, -0.010; P = < 0.001)
Apo B (mg/L)5.6 (-2.6, 13.8; p = 0.173)1.9 (-4.6, 8.5; P = 0.552)4.2 (-0.5, 8.9; P = 0.078)-3.8 (9.2, 1.5; P = 0.152)
Apo A-I (mg/L)13.8 (1.8, 25.8; P = < 0.001)10.4 (5.0, 15.7; P = < 0.001)7.5 (3.7, 11.4; P = < 0.0010-1.6 (-6.0, 2.8; P = 0.371)


Resultaten uit de tabellen:

  • Het vervangen van koolhydraten door verzadigde vetzuren had geen invloed op de ratio totaal:HDL cholesterol, omdat totaal cholesterol en HDL beide in vergelijkbare mate stegen. De ratio daalde voor cis onverzadigde vetzuren, maar steeg voor enkelvoudig trans onverzadigde vetzuren.
  • Het vervangen van koolhydraten door vetzuren liet de serum triglyceriden waarden dalen. Alleen enkelvoudig trans onverzadigde vetzuren hadden geen invloed op deze waarden.
  • Ondanks het gegeven dat het vervangen van koolhydraten door het verzadigde vetzuur laurinezuur leidde tot een stijging van het LDL cholesterol, ging dit gepaard met een daling van de ratio totaal:HDL cholesterol welke vergelijkbaar was met de daling door cis onverzadigde vetzuren.
  • Enkelvoudig trans onverzadigde vetzuren hadden een sterk effect op de ratio totaal:HDL cholesterol. Verder gaven deze vetzuren geen verhoging van het HDL cholesterol of apo A-I (Het belangrijke eiwit deel van het HDL cholesterol wat verantwoordelijk is voor het verwijderen van cholesterol uit de bloedvaten) in vergelijking met koolhydraten.

Overige resultaten (niet in tabellen):

  • Het vervangen van verzadigde vetzuren of koolhydraten door cis onverzadigde vetzuren liet de ratio totaal:HDL cholesterol dalen.

Specifieke voedingsmiddelen:

De auteurs berekenden de verwachte veranderingen in de ratio totaal:HDL cholesterol indien gemixte vetten - bestaande uit 10 energie% in het gemiddelde Amerikaanse dieet - zouden worden vervangen door een specifieke vetbron of door koolhydraten. De resultaten ziet U hieronder. De sterkste verlaging werd gevonden door niet gehydrogeneerde vetten, zoals raapzaadolie, sojaolie, en olijfolie. Het vervangen van het gemiddelde Amerikaanse vet door geharde margarines of boter, zou de ratio laten stijgen, maar verrassend genoeg zouden koolhydraten dit ook doen.


Discussie:

  • De auteurs benadrukken dat studies naar de effecten van het dieet op zgn. "biomarkers" (zoals bloedlipiden) nooit studies kunnen vervangen waarin wordt gekeken naar de effecten van het dieet op daadwerkelijke hart- en vaatziekten.
  • De ratio tussen totaal:HDL cholesterol is gevoeliger en specifieker dan totaal cholesterol als een voorspeller voor risicofactoren. Maar de auteurs stellen dat een positief effect van een voedingsmiddel op deze ratio, de mogelijkheid niet uitsluit dat dit voedingsmiddel de kans op coronaire hartziekten kan stimuleren op een andere bekende of onbekende wijze.
  • De nadelige effecten van koolhydraten op de ratio totaal:HDL cholesterol, zouden kunnen worden tegengegaan door een voordelig effect op het lichaamsgewicht, omdat laag-vet diëten gewichtsverlies zouden kunnen bevorderen.
    Het vervangen van 10 energie% vet door koolhydraten zou kunnen leiden tot een gewichtsafname van 3 kg. En er zijn aanwijzingen dat een gewichtsverlies van 3 kg zou kunnen leiden tot een afname van 0.24 in de ratio totaal:HDL cholesterol. Indien een hoog-koolhydraatdieet de energie-inname voldoende vermindert om een gewichtsverlies van 3 kg te veroorzaken, dan zou het effect op de ratio totaal:HDL cholesterol ongeveer gelijk zijn aan het vervangen van 10 energie% verzadigde vetzuren door cis onverzadigde vetzuren. Dit benadrukt het belang van gewichtscontrole voor verlagen van het risico op coronaire hartziekten. Maar helaas zijn de effecten van een laag-vetdieet op het lichaamsgewicht op lange termijn onzeker.
  • Hoog-vet diëten verlagen triacylglycerol concentraties wat de kans op hart- en vaatziekten zou kunnen verlagen, maar ze verhogen ook de concentraties van triacylglycerol-rijke lipoproteïnen na de maaltijd wat de kans op coronaire hartziekten zou kunnen verhogen. Daarbij verhogen hoog-vet diëten ook de factor VII activiteit na de maaltijd wat de kans op trombose zou kunnen verhogen. Uiteindelijke duidelijkheid kan alleen worden gekregen uit klinisch onderzoek.


|Referentie: Mensink RP. Effects of dietary fatty acids and carbohydrates on the ratio of serum total to HDL cholesterol and on serum lipids and apolipoproteins: a meta-analysis of 60 controlled trials. Am J Clin Nutr. 2003 May;77(5):1146-55. Link.|