Transvetten uit geharde plantaardige oliën verhogen misschien het risico op hartziekten. Transvetten uit zuivel en vlees lijken dit niet te doen.

Dinsdag, 20 maart 2012.

Achtergrond: Er zijn 2 soorten transvetten. Ten eerste, industrieel/kunstmatig transvet uit (gedeeltelijk) geharde plantaardige oliën. Deze vorm komt vooral voor in koekjes en margarine. Ten tweede, natuurlijke transvetten uit dierlijke producten. Deze komen vooral voor in zuivelproducten en vlees.
Resultaten uit gerandomiseerd onderzoek laten zien dat beide soorten transvet het cholesterol negatief beïnvloeden (1). Maar veranderingen in het cholesterol - die veroorzaakt zijn door veranderingen in het dieet - zijn een zeer slechte voorspeller voor het risico op hartziekten (2). Daarom is het van belang om te kijken of het risico op hartziekten daadwerkelijk wordt verhoogd door transvetten.

Ik heb in de wetenschappelijke literatuur gezocht naar prospectieve onderzoeken over het effect van transvetten op het risico op hartziekten, beroertes en totale hart- en vaatziekten. De resultaten hiervan zal ik nu bespreken.

Transvetten en het risico op hartziekten.
Tot nu toe zijn 6 onderzoeken gepubliceerd over het effect van transvetten op hartziekten (3-8). Het gaat hier over de totale inname van transvetten, uit plantaardige oliën en dierlijke vetten. Dit is te zien in tabel 1. In 2 van deze onderzoeken werd een significant verhoogd risico op hartziekten gevonden. Wat wel opvalt, is dat alle RR's (Relatieve Risico's) hoger waren dan 1. Dit betekent dat in alle 6 de studies het risico enigszins werd verhoogd.

Tabel 1. Consumptie van transvet en het risico op hartziekten:
AuteurNaam onderzoeksgroepDeelnemersAantal hartziektenRisico op hartziekten voor hoge- vergeleken met lage consumptie
3) Ascherio A (1996)Health Profesionals Follow Up Study43.757 mannen734RR = 1.21 (0.93-1.58; P = 0.20)
4) Pietinen P (1997)Alpha-Tocopherol, Beta-Carotene Cancer prevention Study21.930 mannelijke rokers1.399RR = 1.14 (0.96-1.35; P = 0.16)
5) Oomen CM (2001)Zutphen Elderly Study667 mannen98RR = 2.00 (1.07-3.75; P = 0.03)
6) Oh K (2005)Nurses' Health Study78.778 vrouwen1.766RR = 1.33 (1.07-1.66; P = 0.01)
7) Xu J (2006)Strong Heart Study2.938 deelnemers403HR = 1.06 (0.78-1.44; P = 0.88)
8) Jakobsen MU (2008)4 Deense onderzoeksgroepen3.686 mannen en vrouwen374HR = 1.05 (0.92-1.19)


Is er een verschil in effect tussen plantaardige en dierlijke transvetten?
1) Transvetten uit geharde plantaardige oliën en het risico op hartziekten.
Hier zijn tot nu toe 4 onderzoeken over gepubliceerd (4, 5, 9, 10). Tabel 2 laat zien dat het risico op hartziekten significant werd verhoogd in 2 van deze onderzoeken. Ook hier weer waren alle RR's hoger dan 1.

Tabel 2. Consumptie van kunstmatig transvet uit (gedeeltelijk) geharde plantaardige oliën en het risico op hartziekten:
AuteurNaam onderzoeksgroepDeelnemersAantal hartziektenRisico op hartziekten voor hoge- vergeleken met lage consumptie
9) Willet WC (1993)Nurses' Health Study85.095 women356RR = 1.78 (1.12-2.83; P = 0.009)
4) Pietinen P (1997)Alpha-Tocopherol, Beta-Carotene Cancer prevention Study21.930 mannelijke rokers635RR = 1.23 (0.97-1.55; P = 0.004)
5) Oomen CM (2001)Zutphen Elderly Study667 mannen98RR = 1.05 (0.94-1.17)
10) Laake I (2011)Norwegian Counties Study71.464 mannen en vrouwen2.383HR = 1.18 (0.97-1.44; P = 0.14)


2) Transvetten uit dierlijke producten en het risico op hartziekten.
Dit effect is in 5 onderzoeken gepubliceerd (4, 5, 8-10). Tabel 3 laat zien dat eenmaal een significant beschermend effect werd gevonden (4). De trend was significant, maar het effect zelf (RR) was niet significant verlaagd. verder werd eenmaal een niet-significant verhoogd risico gevonden (10). Dit effect was er alleen voor vrouwen. Verder zijn er geen effecten gevonden.

Consumptie van natuurlijk transvet (uit dierlijke producten) en het risico op hartziekten:
AuteurNaam onderzoeksgroepDeelnemersAantal hartziektenRisico op hartziekten voor hoge- vergeleken met lage consumptie
9) Willet WC (1993)Nurses' Health Study85.095 women356RR = 0.59 (0.30-1.17; P = 0.23)
4) Pietinen P (1997)Alpha-Tocopherol, Beta-Carotene Cancer prevention Study21.930 mannelijke rokers635RR = 0.83 (0.62-1.11; P = 0.035)
5) Oomen CM (2001)Zutphen Elderly Study667 mannen98RR = 1.17 (0.69-1.08)
8) Jakobsen MU (2008)4 Deense onderzoeksgroepen3.686 mannen en vrouwen374HR = 1.05 (0.92-1.19)
10) Laake I (2011)Norwegian Counties Study71.464 mannen en vrouwen1.886 mannen en 497 vrouwenMannen: HR = 0.93 (0.64-1.33; P = 0.49)

Vrouwen: HR = 1.42 (0.94-2.16; P = 0.07)


Wat is het effect van transvetten op beroertes?
Dit effect is onderzocht in 4 studies (10-13). In 1 onderzoek werd een significant beschermend effect gevonden door consumptie van plantaardige transvetten, terwijl dierlijke transvetten geen effect hadden (10). In een ander onderzoek werd een significant verhoogd risico op een herseninfarct gevonden door de totale inname van transvetten (11). Zowel dierlijke als plantaardige transvetten verhoogden het risico. In de 2 overige onderzoeken werd geen significant effect gevonden door de totale inname van transvetten (12, 13).

Is er een effect van transvetten op het totale risico op hart- en vaatziekten?
Dit effect is ook in 3 studies onderzocht (10, 14, 15). Er werd geen effect gevonden door consumptie van plantaardige- of dierlijke transvetten (10), of door de totale inname van transvetten (14, 15).

Conclusie: Er is nog niet zoveel bewijs dat transvetten het risico op hartziekten verhogen. Er zijn redelijke aanwijzingen dat transvet uit (gedeeltelijk) geharde plantaardige oliën het risico verhogen, maar deze aanwijzingen zijn niet gevonden voor inname van transvetten uit zuivel en vlees. Het is onzeker wat het effect van transvetten is op het risico op een beroerte. En het is onduidelijk of hoge consumptie van transvetten zich vertaalt in een verhoogd risico op hart- en vaatziekten (alle typen gecombineerd).




|Referenties:
1) Brouwer IA. Effect of animal and industrial trans fatty acids on HDL and LDL cholesterol levels in humans--a quantitative review. PLoS One. 2010 Mar 2;5(3):e9434. Link.
2) Hoenselaar R. Further response from Hoenselaar. Br J Nutr. 2012 Mar 1:1-4. [Epub ahead of print]. Link.
3) Ascherio A. Dietary fat and risk of coronary heart disease in men: cohort follow up study in the United States. BMJ. 1996 Jul 13;313(7049):84-90. Link.
4) Pietinen P. Intake of fatty acids and risk of coronary heart disease in a cohort of Finnish men. The Alpha-Tocopherol, Beta-Carotene Cancer Prevention Study. Am J Epidemiol. 1997 May 15;145(10):876-87. Link.
5) Oomen CM. Association between trans fatty acid intake and 10-year risk of coronary heart disease in the Zutphen Elderly Study: a prospective population-based study. Lancet. 2001 Mar 10;357(9258):746-51. Link.
6) Oh K. Dietary fat intake and risk of coronary heart disease in women: 20 years of follow-up of the nurses' health study. Am J Epidemiol. 2005 Apr 1;161(7):672-9. Link.
7) Xu J. Dietary fat intake and risk of coronary heart disease: the Strong Heart Study. Am J Clin Nutr. 2006 Oct;84(4):894-902. Link.
8) Jakobsen MU. Intake of ruminant trans fatty acids and risk of coronary heart disease. Int J Epidemiol. 2008 Feb;37(1):173-82. Link.
9) Willet WC. Intake of trans fatty acids and risk of coronary heart disease among women. Lancet. 1993 Mar 6;341(8845):581-5. Link.
10) Laake I. A prospective study of intake of trans-fatty acids from ruminant fat, partially hydrogenated vegetable oils, and marine oils and mortality from CVD. Br J Nutr. 2011 Nov 8:1-12. [Epub ahead of print]. Link.
11) Yaemsiri S. Trans fat, aspirin, and ischemic stroke in postmenopausal women. Ann Neurol. 2012 Mar 1. doi: 10.1002/ana.23555. [Epub ahead of print]. Link.
12) Iso H. Prospective study of fat and protein intake and risk of intraparenchymal hemorrhage in women. Circulation. 2001 Feb 13;103(6):856-63. Link.
13) He K. Dietary fat intake and risk of stroke in male US healthcare professionals: 14 year prospective cohort study. BMJ. 2003 Oct 4;327(7418):777-82. Link.
14) Tanasescu M. Dietary fat and cholesterol and the risk of cardiovascular disease among women with type 2 diabetes. Am J Clin Nutr. 2004 Jun;79(6):999-1005. Link.
15) Houston DK. Dietary fat and cholesterol and risk of cardiovascular disease in older adults: the Health ABC Study. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2011 Jun;21(6):430-7. Link.|