Vitamine D3 verlaagt misschien het risico op vroegtijdig overlijden. Vitamine D2 verhoogt dit risico mogelijk bij mensen met een vitamine D tekort.

Zondag, 22 april 2012.

Achtergrond: Reeds eerder heb ik op deze site de relatie tussen vitamine D en het risico op vroegtijdig overlijden besproken. Nu wil ik daar inhoudelijk wat verder op ingaan.
Wetenschappers wilden duidelijkheid over het effect van vitamine D op de levensduur omdat onderzoeken verschillende resultaten laten zien. Ze keken in de wetenschappelijke literatuur naar bestaand onderzoek over dit effect. Ze vonden 50 gerandomiseerde onderzoeken waaraan 94.148 personen hadden deelgenomen. In de meeste onderzoeken waren de deelnemers vrouwen ouder dan 70 jaar. Gemiddeld duurden de onderzoeken 2 jaar (1).

Verschil tussen onderzoeken met een betrouwbare en minder-betrouwbare opzet: 26 van de 50 onderzoeken hadden een laag risico op "bias". Bias betekent dat er zwakheden in de opzet van het onderzoek zitten die de resultaten mogelijk minder betrouwbaar maken. Voorbeelden van bias zijn een slechte blindering (onderzoekers zouden mogelijk kunnen weten welke deelnemers de supplementen gebruikten en welke deelnemers een placebo), of een onvoldoende transparante beschrijving van de resultaten. Resultaten uit 26 onderzoeken werden gezien als betrouwbaar en resultaten uit 24 onderzoeken als minder-betrouwbaar.

Dosering van de gebruikte vitamines:

  • Vitamine D3 (cholecalciferol): 300 tot 500.000 IE in 32 onderzoeken.
  • Vitamine D2 (ergocalciferol): 200 tot 300.000 IE in 12 onderzoeken.
  • Alfacalcidol: 1 mcg in alle 4 de onderzoeken.
  • Calcitriol: 0,5 tot 2 mcg per dag in 3 onderzoeken.

Resultaten onderzoek: Het gebruik van vitamine D supplementen werd in verband gebracht met een zeer zwak beschermend (- 3% risico) effect tegen het risico op vroegtijdig overlijden: RR = 0.97 (0.94-1.00; P = 0.03). Het effect was sterker in de studies met een betrouwbare opzet (- 5%) dan in de studies met een minder-betrouwbare opzet (- 1%). Het risico op vroegtijdig overlijden daalde bij gezonde mensen (- 3%), maar niet bij mensen met bestaande ziekten (+ 16% risico).

Verschilden de effecten tussen de verschillende soorten vitamine D?
Het effect van vitamine D3 kan gezien worden in het figuur hieronder. De verticale stippellijn duidt op "geen effect". Vierkantjes die links van de stippellijn staan, duiden op een "beschermend effect" en vierkantjes die rechts van deze lijn staan, duiden op een "verhoogd risico op vroegtijdig overlijden". De zwarte vierkantjes zijn de betrouwbare onderzoeken en de rode vierkantjes zijn de minder-betrouwbare onderzoeken. Het gebruik van vitamine D3 supplementen verlaagde het risico op vroegtijdig overlijden significant met 6%: RR = 0.94 (0.91-0.98; P = 0.003). Het effect was vergelijkbaar in studies met een betrouwbare opzet (- 7% risico) en studies met een minder-betrouwbare opzet (- 5%). Het beschermende effect was sterker bij de lagere doseringen vitamine D dan bij hogere doseringen (- 8% risico bij minder dan 800 IE/dag en - 4% risico bij 800 IE per dag of meer). En het effect was vergelijkbaar bij deelnemers met een vitamine D tekort (- 6% risico) en deelnemers met adequate vitamine D waarden (- 8%).

Figuur: Studies naar het effect van vitamine D3 op het risico op vroegtijdig overlijden:



Het gebruik van vitamine D2 supplementen verlaagde het risico op vroegtijdig overlijden niet (+ 2% risico). Effecten waren niet-significant bij lage en hoge doseringen vitamine D2 (- 18% risico bij minder dan 800 IE/dag en + 3% risico bij 800 IE per dag of meer. Wat opvalt, is dat vitamine D2 het risico op vroegtijdig overlijden significant verhoogde (+ 20%) bij deelnemers met een vitamine D tekort: RR = 1.20 (1.05-1.37; P = 0.008). Terwijl geen effect werd gevonden bij deelnemers met adequate vitamine D waarden (- 3%).
het gebruik van alfacalcidol supplementen had geen significant effect op het risico op vroegtijdig overlijden (- 4% risico): RR = 0.96 (0.22-4.15; P = 0.95). Het gebruik van calcitriol ook niet (+ 37% risico): RR = 1.37 (0.27-7.03; P = 0.71).

Wat was het effect van vitamine D3 op hart- en vaatziekten en kanker?
Het gebruik van vitamine D3 supplementen had geen significant effect op het risico op hart- en vaatziekten (+ 2% risico) of kanker (- 11% risico).

Wat waren de bijwerkingen?

  • Verhoogde calciumwaarden in het bloed: Het gebruik van vitamine D2 of D3 had geen significant effect op verhoogde calciumwaarden in het bloed (+ 26%). De actieve vormen van vitamine D (alfacalcidol en calcitriol) hadden dit wel (+ 218% risico).
  • Calcium in de urine: Het gebruik van vitamine D supplementen verhoogde het risico op verhoogd calcium in de urine (+ 364%). Al was dit effect net niet significant: RR = 4.64 (0.99-21.67; P = 0.05) en gebaseerd op slechts 3 onderzoeken.
  • Nierstenen: Supplementen met de combinatie van vitamine D3 en calcium verhoogden het risico op nierstenen (+ 17%).
  • Andere bijwerkingen: Deze waren niet significant, maar zijn niet gespecificeerd weergegeven voor de verschillende typen vitamine D.


Conclusie: Deze analyse van 50 gerandomiseerde onderzoeken laat zien dat het gebruik van vitamine D3 supplementen het risico op vroegtijdig overlijden significant verlaagde met 6%. Dit effect was sterker bij doseringen van minder dan 800 IE per dag. Er werd geen algeheel beschermend effect gevonden uit supplementen met andere vormen van vitamine D. Opvallend is het gegeven dat vitamine D2 het risico op vroegtijdig overlijden significant verhoogde (+ 20%) bij mensen met een vitamine D tekort. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar mogelijke bijwerkingen. Het is onbekend of langdurig gebruik hetzelfde effect geeft als kortdurend gebruik.



|Referentie:
1) Bjelakovic G. Vitamin D supplementation for prevention of mortality in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2011 Jul 6;(7):CD007470 Link.|