Welvaartsziekten bestaan niet. Ziektelast door welvaartsziekten laag in landen met een hoog inkomen.

Donderdag, 24 april 2014.

Figuur 1. Het verband tussen het nationaal inkomen (GNI) en
de ziektelast door chronische ziekten

Achtergrond: Behoort u tot die mensen die denken dat chronische ziekten vaker voorkomen in rijke landen? Ik was daar altijd van overtuigd. Chronische ziekten worden immers vaak welvaartsziekten genoemd. In derde wereld landen zouden mensen bijna alleen ziek worden/sterven door ziekten die van mens op mens overdraagbaar zijn. Daar blijkt dus niets van te kloppen.

De Wereldgezondheidsorganisatie (World Health Organization, afgekort: WHO) laat zien dat 72% van de chronische ziekten voorkomt in landen met een laag of laag/midden inkomen [1]. Op de een of andere manier bereikt dit soort informatie echter nooit het grote publiek.

Welke ziekten vallen eigenlijk onder de welvaartsziekten?
De WHO gebruikt de term "non-communicable diseases" (niet-overdraagbare aandoeningen), wat de organisatie gelijk stelt aan chronische ziekten. Volgens de WHO zijn dit ziekten die niet van mens op mens overdraagbaar zijn [2]. Hieronder vallen: kanker, diabetes, endocriene stoornissen, neuropsychiatrische aandoeningen, hart- en vaatziekten, aandoeningen van de zintuigen, de ademhalingswegen, het spijsverteringskanaal, het urogenitale gebied, de huid en het bewegingsapparaat. Alsmede aangeboren afwijkingen en orale ziekten. Ik zal verder hiernaar verwijzen als "chronische ziekten".

Het vinden van een betrouwbare definitie voor welvaartsziekten valt niet mee. In 2011 bracht de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg een achtergrondstudie uit over de preventie van welvaartsziekten [3]. Hierin worden welvaartsziekten gedefinieerd als ziekten die voor een groot deel veroorzaakt zijn door tabak, ongezonde voeding, te weinig beweging en alcoholmisbruik. Over het algemeen vallen hieronder: hart- en vaatziekten, COPD, diabetes, bepaalde vormen van kanker, obesitas en depressie. Ik zal verder hiernaar verwijzen als "welvaartsziekten".

Figuur 2. Het verband tussen het nationaal inkomen (GNI) en
de ziektelast door welvaartsziekten

Methoden Ik onderzocht de relatie tussen het nationaal inkomen (per hoofd v.d. bevolking) en de ziektelast door chronische ziekten op basis van gegevens uit 170 landen wereldwijd.
Gegevens over het nationaal inkomen zijn beschikbaar in de online databank van de "World Bank" [4]. Cijfers zijn beschikbaar over het GDP (Bruto Binnenlands Product/BBP) en het GNI (Bruto Nationaal Inkomen/BNI). De correlatie (R-square) van chronische ziekten was iets sterker met het GNI dan met het GDP. Daarom koos ik voor het GNI.

Gegevens over de ziektelast door chronische ziekten zijn online beschikbaar op de site van de WHO [5]. Cijfers zijn alleen beschikbaar over het jaar 2004. De ziektelast wordt weergegeven als DALY wat staat voor Disability-Adjusted Life Years. De DALY is een combinatie van 2 factoren:
-Het aantal jaren verloren door vroegtijdig overlijden en
-Het aantal jaren verloren als gevolg van leven met een ziekte

DALYs worden gemeten per 100.000 Een DALY voor hart-en vaatziekten van 1.525 in het jaar 2004 betekent dat 1.525 per 100.000 levensjaren verloren gingen door de ziektelast van hart- en vaatziekten in 2004.

Het verband tussen het nationaal inkomen in 2004 en chronische ziekten/welvaartsziekten in 2004 legde ik door Pearson correlaties te berekenen met SPSS. Door middel van multiple regressie keek ik in welke mate obesitas de associatie tussen het nationaal inkomen en chronische ziekten/welvaartsziekten verstoorde. Met chronische ziekten/welvaartsziekten als afhankelijke variabele en nationaal inkomen & obesitas als onafhankelijke variabelen. Gegevens over het % mensen met een BMI van 30 of hoger zijn ook verkrijgbaar op de site van de WHO.

Resultaten De relatie tussen de ziektelast door chronische ziekten en het nationale inkomen is te zien in figuur 1. Hoe hoger het inkomen per land, hoe lager de ziektelast door chronische ziekten was. De correlatie was significant.
Ik wilde weten of de associatie anders zou zijn indien ik keek naar het verband met welvaartsziekten i.p.v. chronische ziekten. Het resultaat is te zien in figuur 2 en is vergelijkbaar met het resultaat uit figuur 1.

Vervolgens wilde ik weten of obesitas van invloed was op de relatie tussen het nationaal inkomen en chronische ziekten/welvaartsziekten. In dit model kon ik obesitas niet significant in verband brengen met ziekten (P = 0,08 voor chronische ziekten en 0,93 voor welvaartsziekten). De significante verbanden bleven overeind staan voor zowel chronische ziekten als welvaartsziekten.

Tenslotte keek ik naar de relatie tussen het inkomen en specifieke welvaartsziekten, rekening houdend met verschillen in het % mensen met obesitas per land. Voor sommige ziekten daalde de ziektelast naarmate het inkomen toenam. Dit waren:

Voor andere ziekten was er geen relatie tussen tussen de ziektelast en het inkomen. Dit waren:

  • Kanker
  • COPD
  • Unipolaire depressie


  • Conclusie Een hoog inkomen per hoofd v.d. bevolking is significant in verband te brengen met een lage ziektelast door chronische ziekten en welvaartsziekten in een analyse van 170 landen. Dit effect bleef overeind nadat ik rekening hield met het % mensen met obesitas in de verschillende landen.
    Ik onderzocht ook een zestal welvaartsziekten (kanker, hart- en vaatziekten, diabetes, COPD, unipolaire depressie en bipolaire depressie). Voor geen van deze welvaartsziekten nam de ziektelast toe naarmate het inkomen steeg.

    Wilt u meediscussiëren over dit onderwerp of heeft u er vragen over? Dan kunt u terecht op mijn blog: Klik.



    |Referenties:
    [1] WHO. Facing the facts #2. Widespread misunderstandings about chronic disease - and the reality. Link.
    [2] WHO. Media centre. Noncommunicable diseases. Link.
    [3] Rijkschroeff-van der Meer. Welvaartsziekten: andere ziekten, andere aanpak. Link.
    [4] The World Bank. Indicators. Link.
    [5] World Health Organization. Global Health Observatory Data Repository. Link.|